Een reactie van Herman van Bekkum namens Greenpeace Nederland op Zwart Zaad.

Opmerking vooraf: Als we het hebben over de genetische manipulatie van zaden vind ik het belangrijk dat we niet alleen over gezondheidsrisico's praten, omdat je dan heel snel weggezet wordt als angstzaaier. Natuurlijk is het wel belangrijk te wijzen op de onvoorspelbaarheid van de techniek en de mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid.

Gentechzaden en monopolies in de zaadindustrie Gentech in de landbouw is een ingewikkeld onderwerp. Veel mensen vinden het taaie kost, voedsel is bovendien voor veel mensen een ?ver van mijn bed show?. Het boek van Ariane Meijer is daarom een fantastische verlaging van de drempel voor mensen om zich eens in de basis van onze voedselketen (de zaden) te verdiepen.

Zaadproductie is immens belangrijk voor de toekomst van onze voedselproductie. Deze toekomst wordt bedreigd door een kleine groep grote bedrijven in de agrochemie. Alle bedrijven die nu op grote schaal genetisch gemanipuleerde zaden produceren zijn bijvoorbeeld ook producenten van gif en andere chemische inputs in de landbouw (zoals Bayer die zowel het onkruidgif Liberty áls LibertyLink rijst verkoopt, en Monsanto die Roundup en RoundupReady zaden verkoopt). Een bedrijf als monsanto werkt zich al heel lang in de zaadproductie rond de wereld. Zo kan het de gepatenteerde genen inbouwen in zaden van verschillende gewassen. In Nederland wordt de invloed van Monsanto steeds groter. Het bedrijf is bijvoorbeeld eigenaar geworden van het Nederlandse groentenzadenbedrijf De Ruijter Seeds. Het werkt met universiteit van wageningen samen in het ontrafelen van het genenpakket van de tomaat. Ook zijn er proefvelden met RoundupReady mais, bedoeld om dit gewas in Nederland te telen, terwijl we al een heel groot probleem hebben met Roundup, bijvoorbeeld in de productie van drinkwater.

De monopolisering van de basis van onze voedselvoorziening is HEEL schadelijk voor voedselzekerheid voor onszelf en de komende generaties. Het overgrote deel van de wereldproductie van soja is nu gentech, het grootste deel daarvan komt bij monsanto vandaan. Vooralsnog legt de koppelverkoop van gentechzaden en bijbehorende bestrijdingsmiddelen hen geen windeieren, maar stel dat ze eens failliet gaan? Bovendien wordt op deze manier door bedrijven bepaald wat de diversiteit van de zaden is, deze ?agrobiodiversiteit? is heel belangrijk in bijvoorbeeld het aanpassen van de landbouw aan nieuwe klimaatsomstandigheden, of het bestrijden van ziekten en plagen. Deze ?genetische bibliotheek? wordt leeggeroofd en ernstig verkleind door bedrijven als Monsanto.

Onvoorspelbaar en oncontroleerbaar Het inbouwen van genen in planten gebeurt via een heel onvoorspelbare techniek. Genen komen op een willekeurige plek terecht, waardoor nieuwe eigenschappen van planten kunnen ontstaan, zoals toxische eiwitten. De manier waarop de analyse van risico´s van nieuwe planten voor mens en milieu wordt gedaan, is niet in staat deze nieuwe risico´s op lange termijn uit te sluiten. Bedrijven leveren zelf een testdossier aan, waarbij bijvoorbeeld 48 dagen testen worden gedaan met kippen, muizen of ratten. Nog los van het gegeven dat een kip geen mens is, kunnen lange termijnrisico´s hiermee nooit worden uitgesloten. Er is een groeiend aantal verontrustende onderzoeken dat wijst op verschillen tussen proefdieren die gevoerd worden met gg-planten en dieren die worden gevoerd met natuurlijke planten. Effecten zijn bijvoorbeeld kleinere lever en nieromvang en schade aan hersenen.

Dat het werken met levende gemanipuleerde planten kan leiden tot oncontroleerbare (en mogelijk onomkeerbare) effecten laat de laatste vervuiling van lijnzaad zien. In canada was tot 2001 een vergunning om gg-lijnzaad te planten (voor vezels ?vlas - en de zaden worden bv gebruikt in muesli en brood). Een oplettend Duits bedrijf vond vier weken geleden een vervuiling met deze zaden. Greenpeace Duitsland ging de supermarkt in en testte een aantal producten, waaruit bleek dat in 40% van deze producten illegale gentech-zaden verwomdat ze niet zijn toegelaten voor menselijke consumptie) In 8 jaar heeft de gentechvariant zich uitgebreid door de Canadese oogst. De duitse autoriteiten zijn vervolgens ook gaan testen en vonden tot nu toe twee vervuilingen van importen via Nederland aan. Het is dus waarschijnlijk dat ook de Nederlandse consument de lijnzaden op zijn bord heeft, maar hierover is niets bekend. De VWA deed wel razend snel een risicoanalyse, en vindt het niet nodig om de producten uit de supermarkt te halen. Van testen is nog niets bekend, ook niet over de vraag of dit überhaupt in Nederland gebeurt. De grote vraag is of dit soort vervuilingen ooit nog teruggedraaid kunnen worden.

Ook de Nederlandse zadenindustrie (een van de grootste ter wereld) maakt zich zorgen over de toegang tot de agrobiodiversiteit. Zie bijvoorbeeld http://www.nrc.nl/economie/article2329284.ece/ Kwekers_vrezen_octrooi_op_zaden

Wat gegevens Nu 4 gentechgewassen commercieel geteeld (soja, mais, koolzaad, katoen) In Nederland staan momenteel zo?n 15 tot 20 producten in de schappen die het label ?gemaakt met genetisch gemodificeerde soja/ mais?. Het grootste deel van het geïmporteerde veevoer in gentech (dit gaat om immense hoeveelheden, Nederland is verantwoordelijk voor bv een kwart van de import van soja in de EU). Ook een fors deel van het katoen is gentech.

Zo?n 90% van de geteelde planten komt uit de laboratoria van Monsanto, het grootste agrochemie bedrijf ter wereld. Zij zijn ook de producent van Roundup, het onkruidbestrijdingsmiddel waartegen het overgrote deel van de gg-planten bestendig is gemaakt.

Zo?n 60% van de geteelde gg-planten is ?herbicide resistent? (bestendig gemaakt tegen een onkruidbestrijdingsmiddel, waardoor het spuiten van grote hoeveelheden gif makkelijker wordt, en op de langere termijn veel meer gespoten wordt), 20% is een zgn. ?Bt-plant? (de planten maken zelf 24/7 een insectengif aan. De bestreden insecten worden vanzelf resistent tegen het gif, waardoor men uiteindelijk meer gif spuit). De overige 20% is een combinatie van deze twee eigenschappen.

Duurzame gentechgewassen bestaan niet. Droogteresistentie of bijvoorbeeld hogere opbrengsten worden in de praktijk niet gerealiseerd. Via andere slimme veredelingstechnieken wordt juist heel succesvol aan >> dit soort planten gewerkt.